Наша гераіня з дзяцінства закаханая ў свет прыроды і бачыць у сваёй прафесіі шлях да вырашэння галоўнага, па словах Бернарда Шоу, пытання чалавецтва: як навучыцца жыць на зямлі годным чынам? Яе шлях ад школьнага лясніцтва да ўніверсітэцкай лабараторыі і ўласнага праекта масажнага алею – гэта гісторыя пра тое, як дзіцячая цікаўнасць можа перарасці ў свядомую місію.
Дар’я Булат – студэнтка трэцяга курса біялагічнага факультэта, вывучае біятэхналогію. Для яе гэты кірунак – не проста дысцыпліна, а сінтэз ведаў пра жывыя сістэмы і практычныя тэхналогіі, прызваныя вырашаць самыя актуальныя экалагічныя, медыцынскія і сельскагаспадарчыя задачы. Магчыма, яе погляд афарбаваны рамантызмам, але менавіта гэта дазваляе бачыць у прафесіі глыбокі сэнс:
– Мне вельмі падабаецца даслоўны пераклад тэрміна «біятэхналогія» – (ад стар.-грэч. βίος — жыццё; -techne — мастацтва, майстэрства, уменне; — logos — паняцце, вучэнне) – вучэнне мастацтву жыць, – дзеліцца яна.
Гэты падыход пераклікаецца са словамі Бернарда Шоу, якія аднойчы сталі эпіграфам да яе школьнай працы: «Цяпер, калі мы навучыліся лётаць у паветры, як птушкі, плаваць пад вадой, як рыбы, нам не хапае толькі аднаго: навучыцца жыць на зямлі, як людзі». У распаўсюджванні біятэхналогій яна бачыць ключ да пераадолення многіх сучасных праблем, бо кожнаму ёсць чаму павучыцца ў прыроды і ў навукі.
Шлях да ўніверсітэта пачаўся даволі даўно: шматгадовы досвед у школьным лясніцтве, праекты па біярэмедыяцыі вадаёмаў і мікарызацыі хвоі, актыўны ўдзел у канферэнцыях і экалагічных злётах сфарміравалі цвёрдае жаданне звязаць жыццё з біялогіяй. Выбар факультэта быў свядомым – менавіта тут Дар’я адчула магчымасць ператварыць ідэі школьных даследаванняў у сур’ёзныя навуковыя працы. Сам працэс паступлення запамінаўся не толькі хвалюючымі экзаменамі, але і асаблівай атмасферай сярод абітурыентаў:
– Людзі ў чэргах да прыёмнай камісіі вельмі хутка ператвараліся ў маленькую навуковую супольнасць: мы абмяркоўвалі не толькі балы і дакументы, але і любімыя аб’екты даследавання – лес, глебы, мікраарганізмы. Менавіта тады я востра адчула, што пераходжу ў асяроддзе «сваіх» людзей, для якіх нармальна спрачацца пра грыбы ці пустазелле паміж падачай заявак, – успамінае дзяўчына.
Самы яркі дзень студэнцтва настаў, калі яна ўпершыню перайшла парог універсітэцкай лабараторыі як паўнапраўная студэнтка. У той момант усе дзіцячыя і школьныя эксперыменты – ад першых наіўных доследаў да праектаў у Нацыянальным дзіцячым тэхнапарку – склаліся ў адзіную, асэнсаваную траекторыю. Біятэхналогія канчаткова перастала быць абстрактнай марай і набыла рысы рэальнай прафесіі.
Яшчэ ў школе даследчая актыўнасць Дар’і была адзначана сямю дыпломамі абласнога і трыма дыпломамі рэспубліканскага ўзроўню, а таксама прэміяй спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Першапачатковая радасць і гонар ад гэтай узнагароды з часам трансфармаваліся ў пачуццё адказнасці. Дзяўчына стала выразней усведамляць маштаб праблем, якімі займалася, і разумець, што для іх рэальнага вырашэння неабходныя значна больш глыбокія веды, сучаснае абсталяванне і каманда прафесіяналаў.
Любоў да біялогіі прыйшла натуральна, бо ў сям’і Дар’і дзед быў лесаводам, тата – аграномам, а мама – настаўніцай біялогіі. Жывы свет заўсёды быў блізкі: яшчэ ў два гады яна пасадзіла сваё першае дрэва.
– Цяпер мяне прываблівае ў біялогіі яе прыкладное вымярэнне: магчымасць ператвараць веды пра жывыя сістэмы ў канкрэтныя рашэнні – ад ачысткі вадаёмаў і павышэння ўстойлівасці лясоў да стварэння прэпаратаў на аснове расліннай сыравіны, – падкрэслівае студэнтка.
Сярод шматлікіх праектаў Дар’і Булат асабліва вылучаюцца школьныя даследаванні па біярэмедыяцыі штучных вадаёмаў і мікарызацыі сеянцаў хвоі звычайнай. Яны дазволілі перайсці ад тэорыі да практыкі, убачыўшы ў экалагічных праблемах канкрэтныя задачы, якія вырашаюцца біялагічнымі метадамі. Знакавым стаў і дослед у Нацыянальным дзіцячым тэхнапарку, дзе быў выкананы праект па атрыманні ледзянцоў для горла на аснове лісця эўкаліпту. Гэтая праца, прадстаўленая на канферэнцыі ў БДТУ, наглядна паказала патэнцыял раслін як крыніцы для самых розных прэпаратаў і дала каштоўны навык давядзення ідэі да працоўнага прататыпа.
Лагічным працягам стаў уласны праект TENERITAS – распрацоўка масажнага алею з тэрапеўтычным эфектам на аснове дзікарослых раслін Беларусі. У 2025 годзе гэты праект быў прадстаўлены ў фінале рэспубліканскага конкурсу «100 ідэй для Беларусі» і атрымаў прыз па выніках глядацкага галасавання, пацвердзіўшы запатрабаванасць такіх прыродных рашэнняў.
Разважаючы пра якасці, неабходныя паспяховаму біёлагу-біятэхнолагу, дзяўчына вылучае некалькі ключавых рыс. Па-першае, гэта прыроджаная назіральнасць і неўтаймоўная дапытлівасць – уменне бачыць дэталі і задаваць пытанні. Па-другое, цярпенне і працавітасць, бо шлях ад задумы да выніку цярністы і патрабуе шматразовых паўтораў і дапрацовак. І, нарэшце, фундаментальнае пачуццё адказнасці і этычнасці, паколькі праца звязаная з жывымі сістэмамі, экалогіяй і здароўем людзей.
У вольны час яе хобі застаюцца блізкімі да прафесіі: паездкі ў лес, назіранне за прыродай, а таксама фатаграфія, цікавасць да якой зарадзілася з неабходнасці дакументаваць свае даследаванні. Жыццёвае крэда наша гераіня фармулюе так:
– Дапытлівасць трэба не прыгнятаць, а накіроўваць у патрэбнае рэчышча, каб кожны дослед – нават няўдалы – станавіўся крокам да лепшага свету.
Планы на будучыню яна звязвае з далейшым развіццём у галіне перапрацоўкі расліннай сыравіны ў медыцынскай, сельскагаспадарчай ці экалагічнай сферы.
– Я спадзяюся, што прафесія біятэхнолага дасць магчымасць удзельнічаць у такіх праектах і сапраўды вучыцца «мастацтву жыць», робячы жыццё вакол крыху лепшым, – падводзіць вынік дзяўчына.
Шлях ад першага пасаджанага дрэва да распрацоўкі ўласнага праекта – гэта больш, чым проста адукацыйная траекторыя. Гэта паслядоўнае ўвасабленне асабістай філасофіі, у якой біятэхналогія становіцца практычным інструментам. Гісторыя Дар’і Булат дэманструе, як дзіцячая дапытлівасць, падмацаваная глыбокай адказнасцю і сістэмнымі ведамі, можа трансфармавацца ў свядомую прафесійную місію. Яе погляд, які злучае рамантыку навукі з прагматыкай даследаванняў, – гэта і ёсць той самы неабходны сінтэз, які ператварае спецыяліста ў стваральніка, здольнага не толькі вывучаць свет, але і беражліва яго ўдасканальваць.
Марыя КАРКВЕЛІС
