Андрэй Дзмітрыевіч, пра якія прыярытэты і дасягненні ўніверсітэцкай навукі мы можам гаварыць сёння?
Універсітэт уносіць значны ўклад у развіццё айчыннай і сусветнай навуковай думкі, у сваёй дзейнасці абапіраецца на запыты часу і патрэбы эканомікі Беларусі. Навукоўцы ВНУ праводзяць даследаванні па ўсіх прыярытэтных і стратэгічна значных напрамках – ад лічбавых і касмічных тэхналогій да сельскай гаспадаркі, медыцыны і забеспячэння гуманітарнай бяспекі чалавека.
Па выніках мінулага года БДУ дасягнуў значных навуковых вынікаў. БДУ захоўвае першынство ў Беларусі па публікацыйнай актыўнасці і цытаванні навукоўцаў паводле даных РІНЦ. На БДУ прыпадае каля 20% цытаванняў прац беларускіх навукоўцаў сярод усіх навуковых і адукацыйных арганізацый Беларусі. «Часопіс БДУ. Гісторыя» ўвайшоў у эліту сусветных профільных выданняў і атрымаў найвышэйшую ацэнку Q1 у рэйтынгу базы даных Scopus. Гэта прыраўноўваецца да ўваходжання ў 25% найбольш цытаванай навуковай літаратуры ў свеце. Актыўна развіваецца міжнароднае навуковатэхнічнае супрацоўніцтва з вядучымі навуковымі арганізацыямі і ўніверсітэтамі розных краін. Дарэчы, у 2024 годзе ў БДУ экспарт навукаёмістых тавараў і паслуг упершыню за апошнія 10 гадоў перасягнуў мяжу ў 4 млн долараў. Важным для ўніверсітэта стала ўсталяванне ўсебаковага стратэгічнага супрацоўніцтва з Пекінскім універсітэтам, адным са значных вынікаў нашых адносін стала адкрыццё пры падтрымцы Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі Беларуска-кітайскага цэнтра фундаментальных навуковых даследаванняў.
Як Белдзяржуніверсітэт падтрымлівае маладых навукоўцаў і даследчыкаў?
У нас захоўваецца бесперапыннасць адукацыі і навукі, і сёння ў даследчую працу залучана больш за 7300 студэнтаў. Практычна з першага курса навучання ў іх ёсць магчымасць паспрабаваць сябе ў гэтай няпростай справе. Прыкладам такой «заглыбленасці» служыць распрацоўка і стварэнне двух універсітэцкіх нанаспадарожнікаў з актыўным удзелам студэнтаў. Найбольш матываваныя праводзяць даследаванні ў лабараторыях пад кіраўніцтвам навукоўцаў БДУ. Для гэтага ва ўніверсітэце функцыянуюць 66 студэнцкіх навукова-даследчых лабараторый, адно студэнцкае канструктарскае бюро і 134 студэнцкія навуковыя гурткі, дзе можна абраць найбольш цікавы навуковы напрамак для працы. Тут навукоўцаўпачаткоўцаў кансультуюць перад выступленнямі на ўніверсітэцкіх, рэспубліканскіх і міжнародных навуковых конкурсах, канферэнцыях і семінарах, тлумачаць ім тонкасці працы над публікацыямі і дапамагаюць аформіць дакументы на ўкараненне вынікаў даследаванняў. У мінулым годзе ўдзельнікамі 82-й навуковай канферэнцыі студэнтаў і аспірантаў сталі больш за 4000 чалавек.
Напрыклад, нашы студэнты актыўна ўдзельнічаюць у штогадовым Рэспубліканскім конкурсе навуковых прац. Універсітэт – лідар у Беларусі па колькасці вылучаных грантаў маладым навукоўцам. За апошнія гады кожны трэці з іх удастоены стыпендыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, кожны чацвёрты аспірант БДУ – стыпендыят Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. БДУ – таксама лідар у падрыхтоўцы кадраў вышэйшай навуковай кваліфікацыі. Кожная 3-я доктарская і 4-я кандыдацкая дысертацыя абараняецца работнікамі ўніверсітэта.
Ва ўніверсітэце з мэтай падтрымкі і развіцця моладзевай навукі штогод праводзяцца спецыяльныя конкурсы – на атрыманне грантаў для студэнтаў і аспірантаў БДУ, конкурсы на найлепшыя СНДЛ, навуковы гурток, навуковыя працы студэнтаў, «Студэнт года БДУ» і «Найлепшы выпускнік БДУ» ў намінацыі «Навука» і інш.
Раскажыце пра ўзаемадзеянне з прадпрыемствамі краіны ў прымяненні навуковых распрацовак на практыцы. Ці ёсць міжнароднае супрацоўніцтва?
Прывяду канкрэтныя вынікі такога ўзаемадзеяння. Нашы матэматыкі распрацавалі карпаратыўную геолага-маркшэйдарскую сістэму для суправаджэння і праектавання горных прац для прадпрыемстваў горназдабыўнога комплексу. Ветэрынарныя прэпараты, распрацаваныя ў БДУ, актыўна прымяняюцца ў сельскай гаспадарцы Беларусі і экспартуюцца за мяжу, у прыватнасці, Расію, Казахстан, Узбекістан. Шматлікія ветпрэпараты не маюць аналагаў у свеце. Дарэчы, сёння гэта шырокая лінейка інавацыйнай прадукцыі, якая выкарыстоўваецца для лячэння і прафілактыкі хвароб сельскагаспадарчых і хатніх жывёл. Прэпараты шматфункцыянальныя, дзякуючы ім змяншаецца прымяненне антыбіётыкаў у жывёлагадоўлі. Таксама можна адзначыць лінейку экалагічна бяспечных біяпрэпаратаў для абароны і стымуляцыі росту раслін «Стымул», «Бактаген», «Гулівер», «МаксІмун» і інш. Яны створаны нашымі навукоўцамі-біёлагамі. Прэпараты дазваляюць павялічыць ураджайнасць сельскагаспадарчых культур да 40%. Прадукцыя даступная ў гандлёвай сетцы краіны.
На Міжнароднай касмічнай станцыі функцыянуюць праграмна-апаратныя комплексы, распрацаваныя і вырабленыя ў БДУ. Сярод іх унікальны комплекс для аптычнага дыстанцыйнага зандзіравання Зямлі «САВА-2-426», які не мае сусветных аналагаў.
Вялікі ўклад уносяць нашы навукова-даследчыя інстытуты, якія цесна ўзаемадзейнічаюць з рэальным сектарам эканомікі, вырашаючы навукова-тэхналагічныя задачы. Прыкладам служаць прыкладныя даследаванні ў галіне павышэння ўзроўню інфармацыйнай бяспекі нашай краіны. Нашы навукоўцы распрацавалі і ўкаранілі 20 дзяржаўных стандартаў у галіне крыптаграфічнай абароны інфармацыі. Больш за тое, матэматыкі стварылі сістэму эканаметрычных мадэляў, якая дапамагае Нацыянальнаму банку Рэспублікі Беларусі аналізаваць і выбіраць аптымальныя варыянты грашова-крэдытнай палітыкі.
Цяжка пераацаніць значнасць распрацоўкі экспертнай сістэмы дыягностыкі злаякасных новаўтварэнняў на аснове аналізу біяхімічных паказчыкаў крыві з прымяненнем статыстычных метадаў, якая дапамагае ўдасканальваць метады ранняй дыягностыкі ў медыцыне.
Як плануеце ў далейшым працаваць у галіне навукі?
Стратэгія навуковага развіцця БДУ фарміруецца на аснове сусветных трэндаў і нацыянальных прыярытэтаў Беларусі. У гарызонце наступных двух дзесяцігоддзяў ключавымі для ўніверсітэта стануць такія перспектыўныя галіны, як касмічныя сістэмы, нанаіндустрыя, біяіндустрыя, экалогія і рацыянальнае прыродакарыстанне, а таксама сацыякультурныя аспекты інтэлектуальнай эканомікі. Асноўным вектарам у сферы навукі БДУ з’яўляецца практыкаарыентаванасць навуковых даследаванняў з укараненнем вынікаў у рэальны сектар эканомікі і сацыяльную сферу.
Адмысловае значэнне для развіцця гэтых напрамкаў мае ўмацаванне міжнароднага навуковага супрацоўніцтва, дзе прыярытэтны «кітайскі» вектар. Найбольш эфектыўнай формай такой працы бачыцца стварэнне сумесных структур – даследчых цэнтраў і лабараторый. Падобныя падраздзяленні дазволяць не толькі паглыбляць фундаментальныя даследаванні, але і выводзіць навукова-тэхнічную прадукцыю на рынак Кітая, нарошчваючы экспарт высокатэхналагічных паслуг.
Па матэрыялах БелТА
