2026 год абвешчаны ў Беларусі Годам беларускай жанчыны – часам, калі асабліва важна казаць пра тых, хто сваёй працай, талентам і адданасцю справе фарміруе будучыню краіны. У Беларускім дзяржаўным універсітэце такіх жанчын нямала. Адна з іх – загадчыца кафедры рускай літаратуры філалагічнага факультэта Таццяна Сідарава.
Літаратура як пакліканне
Часам выбар прафесіі здаецца выпадковым, але потым разумееш: ён быў прадвызначаны. Таццяна Сідарава прызнаецца, што ў яе жыцці менавіта літаратура аднойчы «выбрала» яе. Шлях Таццяны Пятроўны у філалогію пачаўся яшчэ ў школе.
Любоў да чытання шмат у чым сфарміравалася дзякуючы сямейнай атмасферы: яна шмат чытала разам з маці, пісала доўгія школьныя сачыненні. Але сапраўдным імпульсам стала сустрэча з настаўнікам рускай мовы і літаратуры.
– Мы разбіралі на ўроку «Гранатавы бранзалет» Купрына, і раптам настаўніца заплакала. І мы, падлеткі, адзін за адным сталі выціраць слёзы. З гэтым педагогам мы не саромеліся выяўляць свае эмоцыі ад прачытанага. А суперажыванне – галоўная ўмова заглыблення ў свет культуры, – успамінае Таццяна Сідарава.
Тады яна ўпершыню адчула, як літаратура аб’ядноўвае людзей у адным эмацыйным і духоўным перажыванні. Ужо ва ўніверсітэце яе навуковыя інтарэсы прывялі да творчасці Мікалая Гогаля – пісьменніка, якога яна ў школьныя гады не асабліва любіла. Але лёс нібы настойліва вяртаў яе да гэтага аўтара: білет на экзамене, тэма курсавой, далейшая навуковая праца.
– На другім курсе я адкрыла для сябе зусім іншага Гогаля – пісьменніка, які марыў, каб пасля знаёмства з яго творамі чытачы звярталіся да Бога і адкрывалі для сябе Евангелле, – распавядае яна.
Менавіта праз філалогію Таццяна Пятроўна прыйшла да вывучэння багаслоўскай літаратуры, а пазней стала студэнткай місіянерскага факультэта Праваслаўнага Свята-Ціханаўскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Маскве. Так навуковыя пошукі і асабісты светапогляд аказаліся цесна звязанымі.
Куратарства як мастацтва дыялогу
Сёлета праца Таццяны Сідаравай са студэнтамі была адзначана найвышэйшай узнагародай конкурсу «Найлепшы куратар года БДУ». Аднак сама выкладчык успрымае прызнанне стрымана:
– Да любых узнагарод я стараюся ставіцца спакойна і з падзякай. У нас ва ўніверсітэце шмат выдатных куратараў. Я думаю, гэтая ўзнагарода мае большае значэнне для маіх студэнтаў – удзельнікаў нашых праектаў. Яны адчулі важнасць таго, што мы робім разам.
Паводле яе слоў, куратар – гэта перш за ўсё чалавек, які дапамагае студэнтам адчуць сябе часткай універсітэцкай супольнасці. Праца са студэнцкай групай прадугледжвае не толькі арганізацыйныя пытанні, але і пастаянны чалавечы кантакт.
– Кожная група індывідуальная. Я не магу сказаць, што знайшла з імі агульную мову – хутчэй я ўвесь час вучуся з імі размаўляць і нават маўчаць. Уменне рабіць паўзы ў зносінах – гэта вялікі дар, – адзначае Таццяна Пятроўна.
Дырыжор у аўдыторыі
Кажучы пра выкладчыцкую прафесію, Таццяна Сідарава параўноўвае аўдыторыю з аркестрам. У гэтай выяве, прызнаецца яна, лепш за ўсё перадаецца складанасць і адначасова прыгажосць педагагічнай працы:
– Кожны педагог – як дырыжор. Ён павінен адчуваць танальнасць аўдыторыі: настроенасць на дыялог ці, наадварот, закрытасць. Часам трэба паскорыць рытм заняткаў, часам – зрабіць паўзу, даць час на разважанне. І, вядома, важна своечасова задаць новую мелодыю размовы.
Паводле яе слоў, з цягам часу выкладчык пачынае тонка адчуваць атмасферу ў аўдыторыі: калі студэнты гатовыя ўключыцца ў абмеркаванне, калі ім неабходна больш тлумачэнняў, а калі – жывы дыялог. Гэтае ўменне прыходзіць толькі з досведам і ўвагай да людзей. Сярод галоўных якасцяў выкладчыка гераіня называе шчырасць і натуральнасць. Студэнты, на яе думку, вельмі востра рэагуюць на настрой і інтанацыю выкладчыка, лёгка распазнаюць фармальнасць або абыякавасць.
– Трэба заставацца сабой і быць верным сваім прынцыпам. Вядома, важны прафесіяналізм, але ён складаецца не толькі з ведаў. Велізарную ролю іграе любоў да прадмета. Закаханасць у дысцыпліну, як і вера, заразлівая, – адзначае яна.
Па словах выкладчыка, студэнт можа вывучыць канспект і паспяхова здаць іспыт, але так і не адчуць цікавасці да прадмета. А можа, наадварот, адкрыць для сябе новы свет дзякуючы захопленасці выкладчыка.
– Студэнт можа вызубрыць матэрыял і забыць яго праз тыдзень. Але часам ён зачароўваецца прадметам разам з выкладчыка, і тады гэта застаецца з ім на ўсё жыццё, – дадае Таццяна Пятроўна.
Радасць выкладання
Асаблівую радасць у працы Таццяне Сідаравай прыносіць жывая цікавасць студэнтаў да літаратуры. Для выкладчыка гэта самы відавочны знак таго, што размова пра кнігі не праходзіць бясследна. Яна прызнаецца, што заўсёды радуецца, калі студэнты прыходзяць на заняткі з новымі кнігамі – часам нават з тымі, якія не ўваходзяць у абавязковую праграму.
– Мне вельмі прыемна, калі студэнты купляюць кнігі і прыносяць іх на лекцыі. Часам гэта свежыя выданні Талстога ці Дастаеўскага. Значыць, ім захацелася чытаць далей, даведвацца больш, – кажа яна.
Важнай часткай навучальнага працэсу Таццяна Сідарава лічыць творчую працу студэнтаў. Яна з цікавасцю чытае іх эсэ, абмяркоўвае інтэрпрэтацыі твораў, разглядае малюнкі, якімі студэнты з уласнай ініцыятывы ілюструюць прачытаныя тэксты.
– Мне падабаецца назіраць, як яны адгукаюцца на літаратуру – праз думкі, асацыяцыі, вобразы. Гэта значыць, што тэкст сапраўды іх закрануў і стаў часткай іх асабістага досведу, – адзначае выкладчык.
Але самай каштоўнай узнагародай для педагога застаецца не фармальнае прызнанне, а шчырая рэакцыя студэнтаў:
– Аднойчы студэнтка сказала мне: «Пасля вашых лекцый мне хочацца жыць». Для выкладчыка цяжка прыдумаць большую ўзнагароду. Падобныя словы акрыляюць і даюць сілы працягваць працу.
Тэхналогіі і асоба
Сёння ў адукацыйным асяроддзі ўсё часцей абмяркоўваюць ролю лічбавых тэхналогій. Анлайн-платформы, прэзентацыі, мультымедыйныя матэрыялы становяцца звыклай часткай універсітэцкіх заняткаў. Аднак Таццяна Сідарава ўпэўнена: ніякія тэхнічныя сродкі не здольныя замяніць галоўнага – асобы выкладчыка. На яе думку, тэхналогіі могуць зрабіць лекцыю больш нагляднай і дапамагчы студэнтам паглыбіцца ў атмасферу эпохі.
На занятках па рускай літаратуры яна нярэдка выкарыстоўвае аўдыя- і відэаматэрыялы: студэнты могуць пачуць голас Льва Талстога, убачыць дакументальныя кадры пра пісьменнікаў, пазнаёміцца з архіўнымі фатаграфіямі ці паслухаць рамансы на вершы Івана Тургенева. Такія элементы дапамагаюць ажывіць літаратурны кантэкст і адчуць жывы подых часу. Але пры гэтым, падкрэслівае выкладчыца, асновай сапраўдных універсітэцкіх заняткаў застаецца жывая размова са студэнтамі:
– Тэхналогіі могуць упрыгожыць лекцыю, стварыць атмасферу эпохі, але яны не заменяць зносін. Галоўныя інструменты выкладчыка – па-ранейшаму слова і рука, якая піша на дошцы.
Яна прызнаецца, што самыя запамінальныя лекцыі адбываюцца менавіта тады, калі тэхніка нечакана падводзіць:
– Самыя лепшыя мае лекцыі былі тады, калі не адкрывалася флэшка ці я забывала яе дома. Студэнты слухаюць, запісваюць, задаюць пытанні, чакаюць дыялогу. Усё роўна напісанае застаецца.
Паводле яе слоў, менавіта ў такія моманты асабліва ясна разумееш: адукацыя – гэта перш за ўсё сустрэча людзей, абмен думкамі і жывы інтэлектуальны дыялог.
Пра ролю жанчыны
У Год беларускай жанчыны размова пра ролю жанчыны ў грамадстве набывае асаблівае гучанне. На думку Таццяны Сідаравай, гэты год – найперш напамін пра значэнне жаночага пачатку ў культуры, сям’і і грамадскім жыцці.
– Быць жанчынай – гэта адказная і ўнікальная місія. Жанчына па сваёй прыродзе заклікана натхняць, клапаціцца, падтрымліваць, дарыць жыццё і радасць навакольным, – лічыць яна.
Па словах выкладчыка, шмат у чым менавіта жанчына фарміруе маральную атмасферу вакол сябе: у сям’і, у прафесійным асяроддзі, у зносінах з людзьмі. У адукацыі гэтая роля асабліва прыкметная, бо педагог не толькі перадае веды, але і дапамагае фарміравацца асобе маладога чалавека.
Для самой Таццяны Пятроўны гэты год ужо азнаменаваўся важнай падзеяй. Яна стала пераможцай гарадскога этапу рэспубліканскага конкурсу «Жанчына года – 2025» у намінацыі «Духоўнасць і культура». Гэтае прызнанне стала для яе нечаканым і вельмі кранальным:
– Гэта было для мяне сапраўды сюрпрызам і вялікай суцяшэннем. Хочацца падзякаваць калегам, кіраўніцтву факультэта і, вядома, студэнтам, якія заўсёды падтрымліваюць мае ідэі і натхняюць на новыя праекты
Менавіта ў гэтым узаемным натхненні – паміж выкладчыкам і студэнтамі, паміж людзьмі, аб’яднанымі любоўю да культуры і ведаў, – Таццяна Сідарава бачыць галоўны сэнс сваёй працы.
Галоўнае – любоў да справы
Кажучы пра выбар прафесіі выкладчыка, Таццяна Сідарава дае студэнтам параду:
– Не ісці ў навуку і адукацыю, калі сэрца не гарыць любоўю да людзей і да прадмета. Выкладанне – гэта праца, цярпенне і пераадоленне. Толькі любоўю можна падтрымліваць у сабе жаданне рухацца далей.
І, магчыма, менавіта гэтая любоў – да літаратуры, да студэнтаў і да ўніверсітэта – робіць куратарства не фармальным абавязкам, а сапраўдным пакліканнем.
Ксенія СМІРНОВА
