Творчасць выкладчыкаў. Арцём Кавалеўскі

28 Apr, 2014.

Лірыка Арцёма КАВАЛЕУСКАГА заўжды заныраецца ў глыбіні магчымасцей паэзіі. Складаная рытмічная структура, нечаканыя шматкампанентныя метафары... Чытач эксперыментальных  «АдмыСЛОВЫх гульняў» ужо прывык да інтымнай сцішанасці «Аддаленасці і адданасці».  Ды аўтар не збіраецца заставацца ў адным рэчышчы — ён мяняе яго. Новая паэма Кавалеўскага «Шлях не дадому» — пра асаблівасці разгортвання часу, пра горад і адзіноту, праадвечны беларускі шлях, калі ўспамінаюць нацыянальную традыцыю, — аднак «шлях» тут экзістэнцыйны, ён разасоблены ў свядомасці паэта на розныя лініі, якія перакрыжоўваюцца паміж сабой. Мадэрнасць не разбівае твор у друзачкі, яна ўраўнаважана цэльнасцю лірычнага героя. Ціхан Чарнякевіч, часопіс  «Маладосць» ШЛЯХ НЕ ДАДОМУ (паэма-кантрапункт)ковалёвский артём Крап-хлюп-плюх Дождж. Падэшвы-нябогі ўзасмокт Цалуюцца з лужамі-дружкамі. Крап-крап, хлюп-плюх... Вечар чарніць падваротні. У гмахах-прабірках уключаецца Шчасце, Там варушыцца нешта цёплае. Плюх-крап, крап-хлюп... Ліхтары, Як суквецці вечнага цміну: Іх святло ніколі не памірае – Бяссмертнікі. Плюх-хлюп, крап-крап... Трамваі фарамі сустракаюцца, Але ім не абняцца ніколі – Не, ім заўжды Не стае рашучасці, І таму я абіраю трамваі: У іхніх дрыготкіх чэравах я Спакайнею. Крап-хлюп, плюх-крап... Вясны дачакацца – Гэта такі подзвіг! Гэта такі ж подзвіг, Як, напрыклад, Дастаць з неба зорку, Сціснуць яе ў кулаку І намаганнямі волі Зрабіць з яе матылька. Як? Хлюп-крап, крап-плюх... А яшчэ подзвіг – Напісаць нечакана паэму, Пачаўшы з літары “Ы” І закончыўшы Дзеепрыслоўем. Ці бываюць такія паэмы? Крап-плюх, хлюп-хлюп... А вось і стрэлкі Цанавы [1].
 
[1]Адзін з найвялікшых і найстарэйшых гарадскіх гадзіннікаў Мінска, усталяваны на вежы жылога дома насупраць будынка КДБ паводле загаду наркама ўнутраных спраў БССР Лаўрэнція Цанавы. (Заўвага А. Кавалеўскага).  
Праспект – Бліскучая кобра, А побач – Здрадна-здранцвелыя вулкі-вужакі. Я іх часам баюся, Бо мне невядомы Сэнс іх знаёмых маршрутаў. І я дакладна ведаю: Яны значна мацнейшыя За бліскучую кобру. Так, яны значна Хітрэйшыя, Гэтыя гадаўкі-вулкі. Хлюп-хлюп, хлюп-крап... Маршруты – Вядомыя схемы, Шляхі – Таямніцы заўсёды. Ведаеце, Я хачу мець жыццёвы маршрут, А не шлях, дарогу ці сцежку. Крап-крап, крап-хлюп... Аднойчы Ў нямілым славутым горадзе Нейкі чуйны Да майго арытмічнага сэрцабіцця Мінак, Да якога я Так слушна звярнуўся Па дапамогу, Падарыў мне на шчасце Манету, Сказаўшы: “Вазьмі хоць яе, і Няхай табе пашанцуе”... Я дагэтуль трымаю яе ў кішэні І заўжды параўноўваю Поўню, Умытую ліўнем, З гэтай манетай. Поўні бляск Дорыць шчасце не толькі Катам на дахах І сабакам пад лавамі, Але і такім вось, Як я, Валацугам, Здольным моцна абняцца З першым сустрэтым У мокрым завулку Дрэвам І цалавацца ўзасмокт і да слёзаў З першымі Мокрымі ды сарамлівымі Зорамі. Хлюп-хлюп, хлюп-хлюп... Прыпынак першы Наросхрыст, дашчэнту, наўсцяж... Мне так лёгка дагнаць успаміны, Калі нецвярозяцца першыя зацемкі, Быццам шкіц старадаўняй карціны... Аддаленасць сцішаных крокаў Знікае ў мяккім сутонні... І я спакваля, далікатна і ўпотай, Надзвычай ціхмяна, раптоўна і здзіўлена Распачынаю Чарговае кволае трызненне Пра Аскепкі дзяцінства: Тады, У маленстве, Я разумеў дакладна, Я бачыў выразна, Я чуў бездакорна (свет падаваўся казачным калейдаскопам). Я марыў пра сонца, Якое Ніколі не скоціцца За Трывожны абрыс небакраю. Я ведаў замала, Каб неяк прадбачыць, Што Слёзаў ніколі не зменшыцца, Не! Імі вочы блакітныя Поўніцца будуць шчэ доўга, А ўсхліпаў гук Не разаб’ецца аб Трывалую бэльку ўзросту... Аднойчы, Калі я зірнуў У пустую бутэльку, То ўбачыў там Павучка-небараку, Які намагаўся пакінуць Шкляную вязніцу. Але дарэмна. Я яму Не Дапамог... І цяпер вось Я яго згадваю, Мёрзнучы У зашклянелай імжыстай Пустэльні, Стоячы недзе паміж Краем сусвету І крэсам уласнага страху. Так, Я згадваю і Параўноўваю. І разумею: Вось яна – роўнасць! Цяперака Роўныя мы, Нават родныя. Але Хто Дапаможа? Прыпынак другі Зіма. Людзі, як зомбі. Зацемкі зноў замінаюць Знайсціся ў счарнелым прадонні Знаёмага парка. Шыбую няшпарка. Снег занатоўвае Першыя вершы Пра Прадчуванне Калядаў. А У паветры пануе Свежы пах кавуна... Холадна. Хочацца кавы, Віна. Тут, На рагу гэтай вуліцы, Так непраглядна, бязладна. А пад ліхтарным слупом – Крышанка снежная, З лёду рагу... І Я бягу... Я дазваляю сабе падарожжа (Кажуць, Што калі хочацца вельмі, То можна). План наступны (Цьмяны і каламутны): Спачатку ў пад’езд (выбраны метадам тыку), Потым у ліфце скалечаным На Апошні паверх І – На неба – На слізкі затоены Дах. (Ха! Мабыць, Я птах?) Адсюль, З вышыні неабдымнай адхлані, Мой нязмушаны І Абыякавы горад Мне падаецца зіхоткаю Жоўтаю плямкай, Адной з тых, Што звычайна бываюць На шкле акуляраў Ці то ад слёзаў, Ці то ад бясконцых дажджынак... Так, Гэты горад Падобны да плямкі... Або да дзіцячай фальговай Забаўкі І да ліхтарыка Сціплай гірлянды, Якой упрыгожваюць вокны Універсамаў У спальных раёнах. Спальны горад... Такі незнаёмы І чорны – Спалены горад Чароўны, аднак, Так, Чароўны. Прыпынак трэці Найноўшая зямля – Гэта не Мацярык, Гэта нават не Выспа І Не паўвыспа. Найноўшая зямля – Гэта тое, Што Набываеш і Ніколі не прадаеш Ані ў думках, Ані ў марах. Найноўшая зямля Мусіць Проста Быць (Як вяртанне, Як не-да-трываласць, Як нахабства секунднае жарсці й Палону, Так, Цалкам заканамернага палону). Тут, На старой зямлі, Няма мораў (Хоць іх выкопвалі), Тут няма гораў (Хоць іх насыпалі), Тут няма стэпаў, пустэльняў і вадаспадаў (хоць іх ТУТ уяўляе кожны). Але Тутака Ёсць Лясы: Яны – Нашы моры, І горы, І стэпы, Пустэльні і вадаспады. І таму Я абжываю сваю Найноўшую зямлю Менавіта ў лесе. Я яго нават не чую, Але адчуваю Адною наздрою, Адным толькі мезенцам Левай рукі, І адной толькі пяткаю Правай нагі (Мала…), Але ж гэта – Нагода й аказія, Каб абжыцца, асвойтацца, Жыць. Хвоя – Арыенцір на шляху да неба. Елка – Містычны вандроўнік і вартаўнік. Вольха – Крыху неспакой і нервовасць. Дуб – Сябра стары і надзейны паплечнік. Бяроза – Закладніца суму няродная. Асіна – Трымценне і недаверлівасць жэстаў. Рабіна – Амаль гаспадыня. Клён – Братка-хлус. Бук – Чужынец. Ясень – Мусіць, паэт… Хто б згадзіўся пражыць У такім неспакойным Суседстве? Усё б нішто, Але на прасцягах найноўшай зямлі Мне бракуе дарогі дадому (Мо’ пракласці самому?), Але! Няма нават Дома. Déjà vu Выразная артыкуляцыя мінулага – Гэта калі грамацейка-памяць Усе часціны мовы ператварае Выключна ў выклічнікі й назоўнікі. Але ёсць яшчэ пахі І скамянелая поза. Артыкуляцыя мінулага – Гэта калі проза Патайком і навобмацак Робіцца раптам паэзіяй, А шуфлядны эпісталярый гучыць, Як антычная меліка. Але ёсць яшчэ згадкі І сны. Артыкуляцыя мінулага – Гэта заўсёды няздольнасць Дачуць да пачатку, і – Акорд, нібы нітка караляў, Рассыпаецца на арпеджыа. Але ёсць не- прадказальнасць паўтораў, цэзураў і паўз. Выразная артыкуляцыя мінулага Надае ўсім героям і персанажам Катэгорыю ніякага роду, і – Ўсё становіцца нейкім бязродным і Абыякавым. Зрэшты, мова ўспамінаў, Як музыка, Кажа, не дагаворваючы. Так, Яна намякае і – Няўлоўна знікае. Але ёсць выразная артыкуляцыя мінулага. Дзе раптам Прапахлыя цвіллю вільготныя Ранкі, Дарогі, гасцінцы, сцяжыны, Напрамкі. Ва ўтульных абдымках свайго Палітона Я не заўважаю састыласць Вагона. Як добра, што ёсць непарушныя Звычкі: Раптоўнасць трамваяў, метро, Электрычкі, Білеты, якіх не прадбачыў Ніколі, Маршруты да так неабходнае Волі, Дзе плынным гекзаметрам вецер Шапоча, А потым верлібрам у вокны Грукоча; Дзе, мабыць, Шапэн не на жарт Закахаўся, Дзе поўніцца музыкай новай Зямля ўся; Дзе лёгка згубіцца ў празрыстай Прасторы, Дзе моры сінеюць і высяцца Горы; Дзе я, не здзівіўшыся, раптам Спаткаю Знаёмых з дзяцінства і Герду і Кая. Сляды Верыш, Шлях мой – Крыжык, Такі маленькі, Што й згадваць Не варта? Я шукаю Імя тваё ўпарта: Мая, А можа быць, Марта? Ведаеш, Я неўзабаве Змоўкну, Збочу – І знікне Цёма. Цёмнай ноччу Каля твайго Дома Будзе іншы, Напрыклад, Рома. Рому выпіць Ці проста Гарэлкі І незнарок Перасунуць Стрэлкі З часу Цяперашняга На Мінулы, З часу Зграбнага На Сутулы. Ну, І ты, Калі ласка, Шукай Снежань мой Альбо, мабыць, Май, Дзе згубіліся Два Сляды: Мой і твой, То бок Я І Ты. Акраец вясны Вось ён – Акраец вясны – Час паміж цішай і шалам. Расталасцю пахне тваё “не магу” І маё крыгалёднае “маю”. Незваротнасць мінулага Мне падаецца Перфараваным скруткам, Што ў катрынцы маёй Прадзіраўлена-кволай душы Моцна фальшывіць. Катрынка, аднак, Выдае неабходны матыў Новых заблытаных клятваў. Гэты тыдзень – як прас – Пакінуў на рукапісе Маёй біяграфіі Роўнядзь жыватворнай гарачыні І маленькія лункі шчасця: Сем пальцаў так бездакорна сыгралі На асіплым аргане Майго астматычнага крыку. Калі хлопцы раўнуюць – Яны пазычаюць талент У Хаоса, Калі дзеўчыны вабяць – Яны ахвяруюць маўчаннем Ураніі. Калі холадна ўвесну – Значыцца, Вострыя палі абцасаў Будуць танчыць на Тоненькай плеўцы карамельнага лёду, Напаўняючы нашыя сэрцы Хрусткім прадчуваннем Цяпла І замёрзлай Блізкасці. Страх Страх – Гэта такі маленькі чалавечак у белай куртцы, Які паціскае руку і збягае, Гэта такі павольненькі смоўжык, Што паўзе па тваёй шыі, Гэта дошчачка, якой прыкрываюцца вочы ў сне, Гэта калі паверхня прасціны падаецца аэрадромам, З якога немажліва ўзляцець. Страх заўсёды п’ецца дробнымі глыткамі, Бясконцымі дозамі наркатычнага напою. Страх запавольвае рух І рэгулюе – Так, ён рэгуліроўшчык – Нагамі, рукамі, вачмі і, урэшце, Ўсім целам. Ён малюе прыгожыя арнаменты на Амаль непрытомным целе, Ён складае адмысловыя крыжаванкі ў Тваім знячуленым мозгу, Ён усміхаецца табе ў твар, І ты не можаш адказаць, бо Навык маўлення табе Не- пад- уладны. Страх – Прыроджаны аркестрант З талентам дырыжора. Сон І зноў крап, і зноў хлюп, і зноў плюх – На шляху маім шмат перашкодаў. Свет захутаны ў безліч пялюх... Каб сысці, мне не трэба нагодаў. Я знікаю павольна, як цень, У смузе крывадушнай туману – На стагоддзі расцягнуты дзень Дазваляе паверыць падману: Суцяшацца даручана мне Аднастайным клішэ успаміну, Я ляжу на асуджаным дне, І мароз працінае мне спіну. Засынаю. Астуджаны сон – Быццам фільм на старой кінастужцы: Чарада невядомых персон Летаргію трымаюць на мушцы. Дом, як сон альбо сон, нібы дом, Да якога дайсці немажліва – Небяспечнай хваробы сімптом – Мокра, хлюпотна, дажджліва... Шнары сэрца зогояцца ўраз, Калі я паспрабую уцяміць: Незлічоная зграя параз – Не будзённасць, а кволая памяць. Набліжацца – не значыць ісці, Затрымацца – не значыць спыніцца... У асеннім пажоўклым трысці На вясну не магчыма забыцца. 30 лістапада 2009. – 5 верасня 2010. Арцём КАВАЛЕЎСКІ нарадзіўся ў 1979 годзе ў Мінску. Скончыў факультэт журналістыкіі аспірантуру БДУ, вучыўся на факультэце паланістыкі Ягелонскага ўніверсітэта (Кракаў). Працуе выкладчыкамна кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі БДУ і рэдактарам аддзела мастацкай літаратуры ў часопісе «Бярозка». Аўтар некалькіх паэтычных кніг.    
print

Вам таксама можа спадабацца:

Дадаць каментар

Ваш e-mail не будзе апублікаваны. Абавязковыя палі пазначаны *